Συνταγματική Δικαιοσύνη και Παγκόσμιο Κράτος Δικαίου
Την 1η Σεπτεμβρίου 2026, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Δημοσίου Δικαίου (EPLO) και το Συνταγματικό Συμβούλιο της Δημοκρατίας της Μοζαμβίκης διοργάνωσαν διεθνές συνέδριο στο Μαπούτο της Μοζαμβίκης, συγκεντρώνοντας ανώτατους κρατικούς αξιωματούχους, δικαστές και κορυφαίους ακαδημαϊκούς, προκειμένου να εξετάσουν ορισμένες από τις πιο πιεστικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα το Κράτος Δικαίου.
Το συνέδριο, το οποίο φιλοξενήθηκε στο Indy Village, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο της συνταγματικής δικαιοσύνης, στα θεμελιώδη δικαιώματα και στους δημόσιους θεσμούς, σε μια περίοδο που τα δημοκρατικά συστήματα παγκοσμίως υφίστανται αυξανόμενες πιέσεις.
Οι εργασίες ξεκίνησαν με εναρκτήριους χαιρετισμούς από τον Εξοχότατο Rasaque Manhique, Δήμαρχο του Μαπούτο, τον Πρέσβη Ανδρέα Μαυρογιάννη, εκ μέρους της Παγκόσμιας Επιτροπής του EPLO για το Κράτος Δικαίου, την Καθηγήτρια Lúcia da Luz Ribeiro, Πρόεδρο του Συνταγματικού Συμβουλίου της Μοζαμβίκης, και τον Εξοχότατο Daniel Francisco Chapo, Πρόεδρο της Δημοκρατίας της Μοζαμβίκης.
Η Παγκόσμια Επιτροπή του EPLO για το Κράτος Δικαίου
Κεντρικό ρόλο στο συνέδριο είχε η Παγκόσμια Επιτροπή του EPLO για το Κράτος Δικαίου (GRoLC), η οποία ιδρύθηκε από τον EPLO σε συνεργασία με το σύστημα των Ηνωμένων Εθνών, στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Πρωτοβουλίας για το Κράτος Δικαίου, που εγκαινιάστηκε στην έδρα του ΟΗΕ το 2019.
Η Επιτροπή απαρτίζεται από 22 διακεκριμένες προσωπικότητες από όλο τον κόσμο, στη βάση της αρχής της γεωγραφικής εκπροσώπησης. Στόχος της είναι να συμβάλει στη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης αντίληψης για το Κράτος Δικαίου, η οποία εδράζεται στις οικουμενικές αξίες των Ηνωμένων Εθνών, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη την πολιτισμική πολυμορφία. Κατόπιν αιτήματος των κρατών, η Επιτροπή μπορεί, επίσης, να παρέχει εξειδικευμένες συμβουλές και να συνεργάζεται με τις εθνικές αρχές σε ζητήματα που αφορούν την εφαρμογή και την εξέλιξη του Κράτους Δικαίου.
Επιπλέον, η Επιτροπή συντάσσει μια ετήσια έκθεση για το Κράτος Δικαίου, η οποία παρουσιάζεται στην Έκτη Επιτροπή της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών. Η έκθεση του 2025 επικεντρώθηκε στο Κράτος Δικαίου στην Αφρική («The Rule of Law in Africa»), γεγονός που κατέστησε το συνέδριο του Μαπούτο ένα εξαιρετικά επίκαιρο βήμα για περαιτέρω συζήτηση γύρω από τις συνταγματικές και θεσμικές εξελίξεις, τις καινοτομίες και τις προκλήσεις της περιοχής.
Συνταγματική δικαιοσύνη και θεμελιώδη δικαιώματα
Την εναρκτήρια συνεδρία, με θέμα «Συνταγματική Δικαιοσύνη σε Περιόδους Δημοκρατικής Οπισθοδρόμησης: Τα Αφρικανικά Συνταγματικά Δικαστήρια και το Μέλλον του Κράτους Δικαίου Παγκοσμίως», συντόνισε η Δρ. Teresa Violante, Διευθύντρια του Ινστιτούτου του EPLO για το Παγκόσμιο Κράτος Δικαίου, με κεντρικό ομιλητή τον Καθηγητή Charles Manga Fombad από το Ινστιτούτο Διεθνούς και Συγκριτικού Δικαίου στην Αφρική του Πανεπιστημίου της Πρετόρια.
Η πρώτη κύρια συνεδρία επικεντρώθηκε στη συνταγματική δικαιοσύνη, στο παγκόσμιο Κράτος Δικαίου και στην προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Οι συζητήσεις διερεύνησαν τη σχέση μεταξύ των οικουμενικών αρχών του Κράτους Δικαίου, της συνταγματικής ταυτότητας, της πολιτικής ιστορίας και της πολιτισμικής πολυμορφίας, καθώς και την αποτελεσματικότητα της συνταγματικής προστασίας στην πράξη.
Στη συνεδρία συμμετείχαν τα μέλη της Παγκόσμιας Επιτροπής του EPLO για το Κράτος Δικαίου, Καθηγητής Carlos Feijó, Καθηγήτρια Lúcia da Luz Ribeiro και Δικαστής Marisol Torres, καθώς και οι Καθηγητές Justino Justino και Carlos Mondlane, οι οποίοι παρουσίασαν συγκριτικές προσεγγίσεις από την Αφρική και τον υπόλοιπο κόσμο. Τον συντονισμό ανέλαβε ο Καθηγητής António Costa David Ucama (PhD), Λέκτορας στη Νομική Σχολή του Καθολικού Πανεπιστημίου της Μοζαμβίκης.
Διάκριση των εξουσιών, θεσμική ακεραιότητα και εμπιστοσύνη στο Κράτος Δικαίου
Η απογευματινή συνεδρία, με τίτλο «Διάκριση των Εξουσιών, Θεσμική Ακεραιότητα και Εμπιστοσύνη στο Κράτος Δικαίου», διερεύνησε τις θεσμικές προϋποθέσεις που απαιτούνται για την αποτελεσματική λειτουργία μιας συνταγματικής δημοκρατίας.
Μεταξύ των ζητημάτων που συζητήθηκαν ήταν η ανασυγκρότηση της εκλογικής δικαιοσύνης στη Μοζαμβίκη, η σχέση μεταξύ του Κράτους Δικαίου και της νομικής έρευνας, η αποτελεσματική συνταγματική προστασία και η πρόσβαση στη δικαιοσύνη, καθώς και το ειδικό καθεστώς των δικαιωμάτων, των ελευθεριών και των εγγυήσεων που προβλέπει το Σύνταγμα της Μοζαμβίκης.
Στο πάνελ συμμετείχαν τα μέλη της Παγκόσμιας Επιτροπής, Καθηγητής Paul Gowder και Δικαστής Miriam Meßling, μαζί με τους Καθηγητές Albano Macie και Filomeno Rodrigues. Ακολούθησε ανοικτή συζήτηση, ενώ τον συντονισμό ανέλαβε η Elysa Vieira, Σύμβουλος της Προέδρου του Συνταγματικού Συμβουλίου και Λέκτορας στο FDUEM.
Ένας διαρκής παγκόσμιος διάλογος
Το συνέδριο του Μαπούτο εντάσσεται στις ευρύτερες δράσεις του EPLO για την προώθηση του διαλόγου γύρω από το Κράτος Δικαίου σε διαφορετικές δικαιοδοσίες και για την ενίσχυση των δεσμών μεταξύ συνταγματικών θεσμών, νομικής επιστήμης και δημόσιων αρχών.
Παράλληλα, αντανακλά το έργο της Παγκόσμιας Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου, η οποία εξετάζει πώς οι οικουμενικές αρχές μπορούν να ερμηνεύονται και να εφαρμόζονται σε διαφορετικά συνταγματικά, πολιτικά και πολιτισμικά πλαίσια, αναζητώντας ταυτόχρονα τα κοινά πρότυπα που διασφαλίζουν την αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων και των δημοκρατικών θεσμών.
Το συνέδριο ολοκληρώθηκε με τις καταληκτήριες ομιλίες του Καθηγητή Σπυρίδωνα Φλογαΐτη, Διευθυντή του EPLO και μέλους της Παγκόσμιας Επιτροπής, και της Καθηγήτριας Lúcia da Luz Ribeiro, Προέδρου του Συνταγματικού Συμβουλίου της Μοζαμβίκης και μέλους της Παγκόσμιας Επιτροπής του EPLO.
Η διοργάνωση αποτέλεσε ένα σημαντικό βήμα διαλόγου μεταξύ Αφρικανών και διεθνών συνταγματολόγων και επαγγελματιών του νομικού χώρου, επιβεβαιώνοντας την κοινή δέσμευση για την ενίσχυση της συνταγματικής δικαιοσύνης, της θεσμικής ακεραιότητας και του Κράτους Δικαίου.
