Με εξαιρετική επιτυχία και μεγάλη συμμετοχή εξαιρετικά υψηλού επιπέδου πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη, 15 Ιουλίου 2026, στις εγκαταστάσεις του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Δημοσίου Δικαίου (EPLO) στην Πλάκα, το συνέδριο με θέμα «Συνταγματική Αναθεώρηση: η Δικαιοσύνη ως Θεματοφύλακας της Δημοκρατίας», που διοργάνωσε το Ινστιτούτο για τη Δικαιοσύνη και την Ανάπτυξη του EPLO.
Αφορμή για τη διοργάνωση αποτέλεσε η κρίσιμη χρονική συγκυρία κατά την οποία βρίσκονται σε πλήρη εξέλιη οι εργασίες της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος, έχοντας συγκεντρώσει πλήθος προτάσεων τόσο από την κυβερνητική πλειοψηφία και τα λοιπά πολιτικά κόμματα όσο και από τα ανώτατα δικαστήρια και τις δικαστικές ενώσεις της χώρας.
Φιλοδοξία του συνεδρίου ήταν να ανοίξει έναν ουσιαστικό, πολιτισμένο και επιστημονικά τεκμηριωμένο διάλογο ανάμεσα σε ανθρώπους που γνωρίζουν και υπηρετούν τη Δικαιοσύνη και που κατανοούν ότι οι θεσμοί δεν αλλάζουν με ρητορεία αλλά με σκληρή, συστηματική και υπεύθυνη δουλειά.
Η σύνθεση του πάνελ αποτέλεσε από μόνη της ένα ισχυρό μήνυμα προς αυτή την κατεύθυνση. Τη συζήτηση συντόνισε η τ. Πρόεδρος της Δημοκρατίας και πρώην Πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας, κυρία Κατερίνα Σακελλαροπούλου, η πλέον κατάλληλη να ανοίξει και να οδηγήσει αυτόν τον διάλογο, ως νομικός που υπηρέτησε τους ανώτατους θεσμούς της χώρας με ήθος και κύρος.
Στο τραπέζι των εισηγητών βρέθηκαν ο Πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας κ. Μιχάλης Πικραμένος, ο Πρόεδρος του Αρείου Πάγου κ. Παναγιώτης Λυμπερόπουλος, ο Βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας & Πρόεδρος της Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος κ. Μάκης Βορίδης, ο Βουλευτής & Κοινοβουλευτικός Εκπρόσωπος ΠΑΣΟΚ ΚΙΝΑΛ κ. Δημήτρης Μάντζος και ο Αναπληρωτής Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ, κ. Γιώργος Καραβοκύρης. Πρόκειται για μια σπάνια σύνθεση που γεφυρώνει τη δικαστική εξουσία, τη νομοθετική εξουσία και την ακαδημαϊκή κοινότητα και αποδεικνύει ότι, όταν η Δικαιοσύνη και η Πολιτεία συνομιλούν και συνδιαλέγονται με σεβασμό και χωρίς σκοπιμότητες, μπορούν να παράγουν αξιόλογα αποτελέσματα.
Χαιρετισμό κατά την έναρξη της εκδήλωσης απηύθυνε ο κ. Νικόλας Κανελλόπουλος, Δικηγόρος, Πρόεδρος του Ινστιτούτου για τη Δικαιοσύνη και την Ανάπτυξη (EPLO), ο οποίος καλωσόρισε τους εκλεκτούς ομιλητές και κοινό και εκ μέρους του Διευθυντή του Οργανισμού, Καθηγητή κ. Φλογαϊτη, ο οποίος δεν ήταν δυνατόν να παρευρεθεί, καθώς βρισκόταν στη Βιέννη συμμετέχοντας στις εργασίες της θερινής συνόδου της Επιτροπής της Διεθνούς Υπαλληλίας του ΟΗΕ, της οποίας είναι εκλεγμένο μέλος.
Η συζήτηση αναπτύχθηκε κυρίως γύρω από τρεις κεντρικούς θεματικούς άξονες που αναδεικνύουν τις πιο κρίσιμες πτυχές της τρέχουσας αναθεωρητικής διαδικασίας:
1. Η επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης (Άρθρο 90 παρ. 5)
Αναδείχθηκε η ανάγκη αναμόρφωσης του συστήματος επιλογής της ηγεσίας των Ανωτάτων Δικαστηρίων, με στόχο τη διασφάλιση της ισόρροπης συμμετοχής και των τριών λειτουργιών του κράτους — δικαστικής, νομοθετικής και εκτελεστικής — σε ένα πλαίσιο αξιοκρατίας, διαφάνειας και δημοκρατικής νομιμοποίησης. Σχεδόν όλοι οι θεσμικοί φορείς — το Συμβούλιο της Επικρατείας, το Ελεγκτικό Συνέδριο, η Ένωση Εισαγγελέων και η Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων — έχουν καταθέσει σχετικές προτάσεις.
2. Η ποινική ευθύνη των υπουργών (Άρθρο 86)
Επισημάνθηκε η επιτακτική ανάγκη ριζικής αναθεώρησης του ισχύοντος συστήματος, με αποσύνδεση της ποινικής διαδικασίας από πολιτικές παρεμβάσεις.
3. Η Τεχνητή Νοημοσύνη στο Σύνταγμα (Άρθρο 5Α)
Αναδείχθηκε η ιστορική ευκαιρία της Ελλάδας να γίνει μία από τις πρώτες χώρες που κατοχυρώνει συνταγματικά την ανθρωποκεντρική τεχνητή νοημοσύνη.
Πέραν των τριών κεντρικών αξόνων, η συζήτηση αναφέρθηκε και σε πλήθος άλλων κρίσιμων ζητημάτων: το όριο ηλικίας αποχώρησης των δικαστικών λειτουργών (άρθρο 88 παρ. 5), τα δικαστικά ασυμβίβαστα (άρθρο 89), την ψηφιακή δίκη και τη συνταγματική κατοχύρωση ηλεκτρονικών διαδικασιών (άρθρο 99 παρ. 3 και 5), καθώς και τον προληπτικό έλεγχο συνταγματικότητας.
Κοινός παρονομαστής όλων των εισηγήσεων υπήρξε η θέση ότι η συνταγματική αναθεώρηση δεν είναι τεχνικό ζήτημα αλλά πράξη αυτογνωσίας μιας δημοκρατίας, η στιγμή που μια κοινωνία αναρωτιέται αν ο θεμελιώδης νόμος της ανταποκρίνεται στην εποχή, αν προστατεύει επαρκώς τον πολίτη και αν θωρακίζει τους θεσμούς.
Ειδικότερα, επισημάνθηκαν:
• Η σπάνια θεσμική σύγκλιση: οι ίδιοι οι φορείς της Δικαιοσύνης ζητούν αλλαγή, καταθέτοντας τεκμηριωμένες προτάσεις.
• Η ανάγκη η αναθεωρητική διαδικασία να ξεπεράσει τις σκοπιμότητες της συγκυρίας και να κοιτάξει τη μακρά διάρκεια των θεσμών.
• Η σημασία του διαλόγου μεταξύ Δικαιοσύνης, Πολιτείας και ακαδημαϊκής κοινότητας ως προϋπόθεση για ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις.
• Η υποχρέωση όλων να παραδώσουν στον πολίτη ένα Σύνταγμα καλύτερο από αυτό που παρέλαβαν.
Η εκδήλωση συγκέντρωσε ανώτατους δικαστικούς λειτουργούς, ακαδημαϊκούς, διακεκριμένους νομικούς, στελέχη της δημόσιας διοίκησης και νέους επιστήμονες, συμβάλλοντας σε έναν πολύπλευρο και υψηλού επιπέδου διάλογο γύρω από το μέλλον του Συντάγματος και της Δικαιοσύνης στη χώρα μας.
Το Συνέδριο τίμησαν με την παρουσία τους, μεταξύ άλλων:
• ο κ. Ευάγγελος Μπακέλας – Εισαγγελέας Αρείου Πάγου
• η κα Ιωάννα Κλάπα – Χριστοδουλέα, Πρόεδρος Αρείου Πάγου ε.τ.
• η κα Αικατερίνη Χονδρορίζου, Αντιπρόεδρος Αρείου Πάγου
• ο κ. Χρήστος Ντουχάνης, Αντιπρόεδρος Συμβουλίου της Επικρατείας
• η κα Μαργαρίτα Γκορτζολίδου, Αντιπρόεδρος Συμβουλίου της Επικρατείας
• η κα Εμμανουέλα Πανοπούλου, Αντιπρόεδρος του Νομικού Συμβουλιου του Κράτους
• η κα Αγγελική Παπαπαναγιώτου - Λέζα, Επίτροπος της Επικρατείας των Τακτικών Διοικητικών Δικαστηρίων ε.τ.
• η κα Θεοδώρα Βιτουλαδίτη, Αντεπίτροπος της Επικρατείας των Τακτικών Διοικητικών Δικαστηρίων
• η κα Ευαγγελία Καραμπά, Αντεπίτροπος της Επικρατείας των Τακτικών Διοικητικών Δικαστηρίων
• ο κ. Κωνσταντίνος Μενουδάκος, τ. Πρόεδρος της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, Πρόεδρος του ΟΠΕΜΕΔ
• ο κ. Κυριάκος Οικονόμου, Αρεοπαγίτης ε.τ., Πρόεδρος του ΟΜΕΔ
• ο κ. Φιλοκτήμων Αρναούτογλου, τέως Αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας
• ο κ. Δημήτριος Φούκας, Εφέτης, Μέλος του ΔΣ της Ένωσης Δικαστών και Εισαγγελέων
• ο κ. Ιωάννης Σελίμης, Εκτελεστικός Γραμματέας της Περιφέρειας Αττικής
• η κα Ζέφη Νικολάου, Πρόεδρος Συνδέσμου Επαγγελματιών Κανονιστικής Συμμόρφωσης Ελλάδος (ΣΕΚΑΣΕ/ASCO Greece)
Το Ινστιτούτο για τη Δικαιοσύνη και την Ανάπτυξη του EPLO παραμένει προσηλωμένο στην ανάπτυξη ενός τεκμηριωμένου, ανοιχτού και χωρίς αποκλεισμούς διαλόγου για τη δημοκρατική διακυβέρνηση στην Ελλάδα και την Ευρώπη.
