Η Μόνιμη Αντιπροσωπεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Δημοσίου Δικαίου (EPLO) στα Ηνωμένα Έθνη διοργάνωσε στις 11 Μαΐου 2026 ειδική παράλληλη εκδήλωση στο Palais des Nations στη Γενεύη. Αντικείμενο της εκδήλωσης ήταν η παρουσίαση και η συζήτηση της «Έκθεσης για την Αφρική» (Africa Report), την οποία εκπόνησε η Παγκόσμια Επιτροπή για το Κράτος Δικαίου (Global Rule of Law Commission). Στην εκδήλωση συμμετείχαν εκπρόσωποι κρατών-μελών, ανώτατοι αξιωματούχοι του ΟΗΕ, ακαδημαϊκοί και μέλη της Επιτροπής, οι οποίοι συνέβαλαν σε έναν γόνιμο και ανοιχτό διάλογο για την παρούσα κατάσταση του κράτους δικαίου στην αφρικανική ήπειρο.
Διάλογος και συνεργασία, όχι επικρίσεις
Η Έκθεση για την Αφρική αποτελεί την τρίτη περιφερειακή μελέτη της Επιτροπής. Στόχος της είναι η διαμόρφωση μιας συμπεριληπτικής, παγκόσμιας αντίληψης για το κράτος δικαίου, η οποία ευθυγραμμίζεται με τις οικουμενικές αξίες του ΟΗΕ, σεβόμενη παράλληλα τη νομική πολυμορφία της ηπείρου. Η προσέγγιση της Επιτροπής δεν είναι τιμωρητική, αντίθετα, εστιάζει στην προώθηση της συνεργασίας και του διαλόγου, μακριά από πρακτικές αξιολόγησης, κατάταξης ή καταδίκης των κρατών.
Η ανάλυση της Έκθεσης βασίζεται σε έξι κεντρικούς δείκτες:
• Διάκριση των εξουσιών
• Πρόσβαση στη δικαιοσύνη
• Ανεξαρτησία της δικαιοσύνης
• Λογοδοσία
• Ασφάλεια δικαίου
• Προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων
Υψηλό επίπεδο ομιλητών και καίριες παρεμβάσεις
Η εκδήλωση πλαισιώθηκε από τοποθετήσεις υψηλού επιπέδου:
• Πρέσβης Γιώργος Παπαδάτος (Επικεφαλής της Αποστολής του EPLO στη Γενεύη): Άνοιξε την εκδήλωση υπογραμμίζοντας τη μακρά και συστηματική ενασχόληση του EPLO με τα ζητήματα της αφρικανικής ηπείρου.
• Miguel Ángel Moratinos (Υφυπουργός & Βοηθός Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ): Τόνισε ότι το κράτος δικαίου είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τη δημοκρατία και τη διατήρηση της διεθνούς έννομης τάξης.
• Καθηγητής Giuliano Amato (Πρόεδρος της Επιτροπής): Παρουσίασε την Έκθεση και ανέδειξε τη σημασία της πολυεπίπεδης νομικής ιστορίας της Αφρικής.
• Πρόεδρος Jorge Carlos de Almeida Fonseca: Εστίασε στη σημασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της δημοκρατίας και του κομβικού ρόλου που διαδραματίζει η κοινωνία των πολιτών.
• Καθηγητής Carlos Feijó: Ανέλυσε την πολυπλοκότητα της αφρικανικής νομικής πραγματικότητας, επισημαίνοντας τον ιδιαίτερο ρόλο του εθιμικού δικαίου.
• Teresa Violante: Υπογράμμισε ότι η κύρια πρόκληση στην περιοχή δεν είναι η έλλειψη θεσπισμένων κανόνων, αλλά το έλλειμμα στην αποτελεσματική εφαρμογή τους.
• Καθηγητής Σπυρίδων Φλογαΐτης (Διευθυντής του EPLO): Έκλεισε τις παρεμβάσεις αναδεικνύοντας τον διεθνή και παγκόσμιο χαρακτήρα του Οργανισμού.
Τα βασικά συμπεράσματα της συζήτησης
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης και των ερωταπαντήσεων, αναδείχθηκαν τα εξής καίρια σημεία:
• Το πρόβλημα της εφαρμογής: Παρά την ύπαρξη ισχυρών εθνικών και περιφερειακών θεσμικών πλαισίων, η μεγαλύτερη πρόκληση παραμένει η πρακτική εφαρμογή των νόμων.
• Νομική πολυμορφία: Το εθιμικό δίκαιο αποτελεί πηγή νομιμοποίησης και κοινωνικής συνοχής, αλλά δημιουργεί προκλήσεις όταν έρχεται σε σύγκρουση με τα σύγχρονα συνταγματικά πρότυπα.
• Πρόσβαση στη Δικαιοσύνη: Αναγνωρίστηκε ομόφωνα ως η θεμελιώδης προϋπόθεση για την εμπέδωση του κράτους δικαίου.
• Ο ρόλος της Αφρικανικής Ένωσης: Επισημάνθηκε ο σημαντικός κανονιστικός της ρόλος, παρά τα κενά που παρατηρούνται στην υλοποίηση των αποφάσεων.
• Ουσιαστικό Δίκαιο έναντι Εργαλειοποίησης: Υπογραμμίστηκε η ανάγκη σαφούς διάκρισης μεταξύ του ουσιαστικού κράτους δικαίου (rule of law) και της απλής χρήσης του νόμου ως εργαλείου άσκησης εξουσίας (rule by law).
• Κοινωνία των Πολιτών: Παραμένει κρίσιμος μοχλός για την προώθηση των μεταρρυθμίσεων και τη διασφάλιση της λογοδοσίας.
Σύνοψη
Η εκδήλωση επιβεβαίωσε ότι το κράτος δικαίου αποτελεί οικουμενική επιδίωξη, η οποία όμως εκφράζεται μέσα από πολλαπλές και διαφορετικές νομικές παραδόσεις. Οι αφρικανικές παραδόσεις —συμπεριλαμβανομένου του εθιμικού δικαίου— ενισχύουν την κοινωνική συνοχή, οφείλουν όμως να εναρμονίζονται με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την ισότητα των φύλων, τη δημοκρατική λογοδοσία και την ασφάλεια δικαίου. Η Έκθεση προσφέρει ένα σταθερό πλαίσιο διαλόγου βασισμένο σε έξι δείκτες και καλεί τα κράτη να συνεργαστούν στενά με την Επιτροπή για την παροχή τεχνικής υποστήριξης και την ανταλλαγή τεχνογνωσίας.
